Bazylika Wniebowzięcia
Najświętszej Marii Panny

Sanktuarium Matki Bożej Łaskawej

Pocyserski zespół klasztorny

Matka Boża Łaskawa
koronowana
2 czerwca 1997 roku

data nadania tytułu
bazyliki mniejszej 
18 kwietnia 1998 roku 

Diecezja Legnicka

Obraz MB
Historia budowy i działalności klasztoru sięga 1296 roku, jednak nie ma pewności, czy pierwszy klasztor powstał w Krzeszowie, czy w pobliskim Krzeszówku, gdzie obecnie stoi mały zabytkowy kościółek. Klasztor rozwijał się dynamicznie. Za sprawą cystersów powstały wokół niego liczne wsie. W roku 1343 zakupili pobliskie Chełmsko Śląskie, a w 1360 roku otrzymali Lubawkę. Klasztor zdominował lokalny handel, gospodarkę i stał się centrum władzy. Około 1400 roku posiadał 42 wsie i 2 miasta. W 1547 roku otrzymał od papieża Pawła III prawa do używania przez opatów krzeszowskich infuły oraz insygniów biskupich. Podczas najazdu husyckiego w 1426 roku klasztor oraz przyległe budowle zostały zniszczone. Zakonnicy ukryli obraz Matki Bożej Łaskawej pod podłogą zakrystii. Obraz przeleżał tam aż do roku 1622, kiedy to został odnaleziony.
W czasie wojny trzydziestoletniej nastąpiła ponowna dewastacja klasztoru. W 1623 roku Szwedzi podpalili klasztor, zniszczeniu uległa biblioteka z cennymi manuskryptami.Historia „złotego wieku" zakonu rozpoczyna się w 1660 roku wraz z nastaniem panowania opata Bernardusa Rosa. Dokonuje on renowacji klasztoru oraz kościoła. Buduje kościół św. Józefa, wznosi 33 stacje Kalwarii, kaplicę w Betlejem i wiele innych. W 1686 roku wznosi kaplicę św. Anny na wzgórzu blisko Krzeszowa. Opat był wielkim mecenasem kultury i sztuki. Historia wskazuje, że za jego panowania opactwo krzeszowskie stało się centrum prac budowniczych, artystów i malarzy. Jego następca godnie kontynuował prace poprzednika, zastępując drewniane kaplice Wielkiej Krzeszowskiej Drogi Krzyżowej murowanymi.
Aneksja Śląska przez Prusy w 1740 roku przyczyniła się do załamania organizacji i gospodarki opactwa. Również epidemia tyfusu z 1758 roku spowodowała duże straty, paraliżując dalszą działalność budowlaną i artystyczną. Na mocy edyktu króla pruskiego konwent z 46 zakonnikami rozwiązano w 1810 roku. Kościół klasztorny przemianowano na parafialny, a klasztor wykorzystano częściowo na potrzeby szkoły świeckiej. W 1919 roku do Krzeszowa przybyli benedyktyni z Emaus pod Pragą. W 1924 roku konwent został podniesiony do rangi opactwa. W 1940 roku klasztor zarekwirowali hitlerowcy. Utworzono w nim obóz dla przesiedlonych, a następnie umieszczono Żydów przed wysyłką do obozów koncentracyjnych. Po wojnie klasztor został przekazany polskim benedyktynkom przybyłym ze Lwowa. W 1992 klasztor krzeszowski znalazł się w granicach nowo powstałej diecezji legnickiej. Kościół pw Matki Bożej Łaskawej podniesiony został do rangi bazyliki mniejszej i stał się głównym sanktuarium maryjnym. Obecnie klasztor należy do Polskiej Kongregacji SS. Benedyktynek pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny.

Obecny kosciół powstał za czasów opata Innocentego Fritscha w 1728 roku. Najpierw rozebrano stary kościół i rozpoczęto budowę nowego, barokowego kościoła św. Marii wraz z przylegającym mauzoleum oraz klasztorem. Zbudowany został również Dom Opata. Z założenia miała to być budowla olśniewająca i w pełni się to udało. Obszary, którymi zarządzali cystersi, stały się wzorem gospodarowania, a oni sami potęgą gospodarczą. Potęga zakonu pozwoliła skupić w jednym miejscu i czasie najwybitniejszych europejskich architektów, budowniczych, kamieniarzy, rzeźbiarzy i malarzy. Stworzyli oni dzieło unikalne, o niepowtarzalnym artystycznym i duchowym charakterze.
Budowla kościoła Wniebowzięcia trwała 7 lat. Architektem był Antoni Jentsch z Jeleniej Góry. Świątynia stoi na planie krzyża, z głównym ołtarzem ku wschodowi. Do południowego ramienia transeptu przylega bezpośrednio skrzydło klasztoru, jedyne zachowane z trzech tworzących kiedyś dwa wirydarze. Wchodząc na dziedziniec kościelny przez bramę pochodzącą z XVII wieku, zauważa się olbrzymi masyw piaskowcowy dwuwieżowej fasady kościoła. Wieże liczą 71 m wysokości. Hełm każdej z nich wieńczy figura anioła z pozłacanej miedzi. Między wieżami rzeźbiarska grupa piaskowcowa Trójcy Świętej, którą adorują aniołowie. Poniżej widać postać Marii Niepokalanej i sceny Zwiastowania i Nawiedzenia. Jeszcze niżej umieszczono 6 geniuszów, symbolizujących cechy Mesjasza, które są rozwinięte we freskach we wnętrzu kościoła. Po obu stronach środkowego portalu stoją po trzy kamienne posągi świętych prawodawców i założycieli. Po lewej Mojżesz, św. Benedykt i jego siostra, św. Scholastyka z gołąbką na dłoni – założycielka żeńskiej gałęzi benedyktyńskiej. Po prawej stronie św. Grzegorz, św. Bernard i jego siostra, św. Ludgarda. Rzeźby z fasady zaprojektował i częściowo wykonał Ferdynand Brokof. Po śmierci mistrza prace kontynuował Maciej Braun.
W głównym ołtarzu powyżej tabernakulum na tle draperii słynący łaskami obraz Matki Bożej Krzeszowskiej z 1318 roku. Autor dzieła nie jest znany. Obraz o wymiarach 60 × 37,5 cm, malowany na desce, posiada cechy sztuki włosko-bizantyjskiej. Obraz jest ściśle powiązany z początkami krzeszowskiej fundacji. Tradycja mówi, że ikona pochodzi z Rimini. Pośrodku nastawy wielkoołtarzowej widnieje duży obraz z 1731 roku, namalowany na płótnie przez Piotra Brandla, przedstawiający scenę Wniebowzięcia; w górnej partii widać Trójcę Świętą. Wielki ołtarz jest dziełem mistrza Antoniego Dorazila z Czech. Bogatą dekorację rzeźbiarską nastawy ołtarzowej tworzą przedstawiciele wszystkich 9 chórów anielskich. Pod koroną wieńczącą anioł z krzyżem symbolizuje cnotę wiary. Po obydwu stronach ołtarza zostały umieszczone alegorie nadziei i miłości.
Wszystkie malowidła ścienne kościoła opackiego wykonał wybitny malarz śląski Wilhelm Neunhertz w latach 1733–1735. Podniósł i poszerzył przestrzenie świątyni śmiałymi architektonicznymi motywami i głębokimi perspektywami. Zauważamy to szczególnie w iluzjonistycznej kopule. Freski w kościele w swoim programie koncentrują się wokół osoby Emanuela i jego matki. Każde przęsło posiada potrójną scenę, z wątkiem biblijnym środkowe, oraz z wątkami historycznymi i legendarnymi zakonu cysterskiego boczne. Przęsło nad prezbiterium w bocznych scenach przedstawia księcia Bolka I i św. Jadwigę otoczonych Piastami. Przęsło przy chórze muzycznym przedstawia zapowiedź narodzin Zbawiciela. Najlepszym osiągnięciem Neunhertza jest malowidło pozornej kopuły na skrzyżowaniu nawy z transeptem. Sklepienie prawego ramienia transeptu zawiera malarski opis męczeństwa krzeszowskich cystersów podczas napadów husytów. Fresk w lewym ramieniu transeptu ukazuje Marię jako patronkę uczonych. Sklepienie przedsionka kościoła pokryte jest wyobrażeniami Dobrego Pasterza i Dobrej Modlitwy.
Wnętrze kościoła zostało wyposażone w znaczną ilość kaplic z ołtarzami, obrazami olejnymi na płótnie, figurami świętych i freskami. W prawym ramieniu transeptu znajduje się kaplica św. Krzyża z ołtarzem, gdzie w oszklonej oprawie znajduje się cudowny krzyż. Po obu stronach krzyża stoją rzeźbione postacie św. Dyzmy i św. Longina. Stalle chórowe są dziełem Dorazila z lat 1730–1735 zrealizowanym przy współpracy innych rzeźbiarzy, według projektu Brokofa. Wykonane z drzewa dębowego liczą 50 miejsc ułożonych dwurzędowo w cztery segmenty. Tej ilości miejsc ściśle odpowiada liczba figur umieszczonych na szczytach zaplecków. Cztery grupy świętych po 12 figur w każdej reprezentują patriarchów i proroków, apostołów i męczenników. Postać stojąca z insygniami Męki Pańskiej przedstawia św. Bernarda, a po stronie przeciwnej św. Jadwigę Śląską, prababkę fundatora Bolka I. Orły u stóp obu postaci wskazują na piastowską fundację w Krzeszowie. Wysokiej rangi organy są jedynymi tego typu na Śląsku. Wykonał je Michał Engler z Wrocławia w latach 1733–1736. Liczą 2600 piszczałek, 52 głosy i 3 manuale. Dekoracja rzeźbiarska prospektu organowego jest dziełem szkoły Drozila. Wśród wielu aniołów z instrumentami muzycznymi, rzeźbionych w drzewie lipowym, centrum stanowi adoracja Dzieciątka Jezus przez Najświętszą Marię i św. Józefa, umieszczona w górnej części prospektu.
Niemal równocześnie z budową kościoła opackiego przystąpiono do wznoszenia od jego wschodniej strony Mauzoleum Piastów. Decyzję tę podjął opat Innocenty, pragnąć w ten sposób uczcić pamięć piastowskich fundatorów opactwa. Część zachodnią mauzoleum zajmują sarkofagi, w części wschodniej usytuowano trzy ołtarze oddzielone od siebie dwoma zejściami do kaplicy św. Marii Magdaleny. Doczesne szczątki fundatorów Bolka I, jego syna księcia Bernarda i wnuka Bolka II zostały przeniesione z krypty grobowej do nowobudowanego mauzoleum 30 maja 1738 roku. Na posadzce ustawiono sarkofagi Bolka I i Bolka II. Część wierzchnia każdego z nich pochodzi z oryginalnych nagrobków gotyckich. Są to najpiękniejsze pomniki polskości Ziem Śląskich i ich piastowskich władców.
W 1997 roku papież Jan Paweł II koronował obraz Matki Bożej Łaskawej podczas mszy w Legnicy. W 1998 roku papież podniósł świątynię w Krzeszowie do godności Bazyliki Mniejszej.

Krzeszow_bazylika_10.jpg
Krzeszow_bazylika_03.jpg
Krzeszow_bazylika_04.jpg
Krzeszow_bazylika_48.jpg
Krzeszow_bazylika_46.jpg
Krzeszow_bazylika_47.jpg
Krzeszow_bazylika_02.jpg
Krzeszow_bazylika_42.jpg
Krzeszow_bazylika_41.jpg
Krzeszow_bazylika_50.jpg
Krzeszow_bazylika_15.jpg
Krzeszow_bazylika_19.jpg
Krzeszow_bazylika_24.jpg
Krzeszow_bazylika_21.jpg
Krzeszow_bazylika_05.jpg
Krzeszow_bazylika_32.jpg
Krzeszow_bazylika_34.jpg
Krzeszow_bazylika_49.jpg
Krzeszow_bazylika_43.jpg
Krzeszow_bazylika_44.jpg
Krzeszow_bazylika_45.jpg
Krzeszow_bazylika_52.jpg